Engelenburcht

Van keizerlijk graf tot vesting van de pausen

Geen enkel ander gebouw in Rome is zo vaak van functie veranderd zonder van vorm te veranderen.

Keizer Hadrianus liet het rond 135 bouwen als mausoleum voor zichzelf en zijn opvolgers; het werd voltooid in 139, een jaar na zijn dood. Het was een enorme cilinder bekleed met marmer, bekroond met een grafheuvel van aarde en cipressen, verbonden met de stad door een speciaal daarvoor gebouwde brug. Bijna anderhalve eeuw lang ontving het de as van de keizers, tot en met Caracalla.

Toen het rijk zichzelf tegen zijn eigen grenzen moest verdedigen, hield het mausoleum op een graf te zijn en werd het wat zijn vorm eigenlijk al vroeg: een bolwerk. In het jaar 403 werd het opgenomen in de stadsmuren van Rome, en vanaf dat moment behield het altijd een militaire functie. De pausen maakten er hun toevluchtsoord van, verbonden het met het Vaticaan, vulden het met versierde zalen en ook met cellen: hier zaten onder anderen Benvenuto Cellini en Giordano Bruno gevangen. Tot 1901 was het kazerne, en sinds 1925 is het museum.

De engel die het zijn naam gaf

De naam komt niet van de architectuur, maar van een verschijning die in het jaar 590 werd verteld.

Volgens de overlevering leidde paus Gregorius de Grote tijdens de pest die Rome teisterde een boeteprocessie, toen hij boven het mausoleum de aartsengel Michaël zag die zijn zwaard terugstak in de schede — een teken dat de epidemie voorbij was. Sindsdien heet het gebouw Castel Sant'Angelo, kasteel van de heilige engel, en bekroont een engelenbeeld het terras.

Het beeld dat je vandaag ziet is van brons, een werk van de Vlaming Peter Anton von Verschaffelt, en staat er sinds 1753. Het is niet het eerste: het verving een marmeren versie die nog steeds in het kasteel staat, op de binnenplaats die zijn naam draagt. Aan de engel dankt Rome ook een van zijn meest herhaalde beelden: de Ponte Sant'Angelo met de tien engelen die Bernini ontwierp, elk met een instrument van het lijden van Christus in de hand.

Wat je binnen ziet

De route is een spiraal: je klimt draaiend om het gebouw omhoog, en elke draai hoort bij een andere eeuw.

Onderweg passeer je de wapenkamer, met harnassen en wapens uit verschillende eeuwen, de cellen van de gevangenis, de binnenplaats van de engel waar het oudere marmeren beeld staat, en verschillende zalen met schilderkunst en meubilair. De Passetto di Borgo, de verhoogde gang van ongeveer 800 meter naar het Vaticaan, is alleen in bepaalde periodes en met specifieke rondleidingen te bezoeken: check dit vooraf, want hij is niet altijd open.

De gang die een paus redde

De Passetto is geen legende: hij werd echt gebruikt, en de dag is bekend.

Op 6 mei 1527 trokken de keizerlijke troepen van Karel V Rome binnen en begon de Sacco di Roma. Terwijl de stad werd geplunderd, verliet Clemens VII het Vaticaan via de verhoogde gang en sloot zich met zijn hof en Zwitserse garde op in het kasteel. Hij hield er ruim een maand stand, tot hij capituleerde. Die episode verklaart waarom het gebouw de vorm van een graf heeft en de functie van een bunker: het pausdom had een plek nodig waar het niet uit weg te halen was.

De gang liet Nicolaas III in 1277 bouwen op een oudere muur, en werd meerdere keren versterkt, vooral onder Alexander VI. Vandaag zie je hem vanaf de straat als een lange muur met kantelen die door Borgo loopt, en van binnenuit, wanneer hij open is voor publiek, als een smalle open gang met uitzicht over de daken.

Praktisch, kort samengevat

Een statelijk museum met ruime openingstijden, gesloten op maandag en toegang in tijdsblokken in het weekend.

In het weekend en op feestdagen ga je naar binnen in blokken van anderhalf uur, van 9:00 tot 18:00 uur, dus je kiest het tijdstip bij aankoop en kunt niet spontaan langsgaan. De volledige prijzen, wie recht heeft op korting, hoe de gratis zondag werkt en het verschil tussen kopen op de officiële website of bij een externe verkoper staan op de pagina met tickets en prijzen; de route binnen, hoe je er komt en tips ter plekke vind je in de gids voor je bezoek.

Veelgestelde vragen